HUSI KAHUR MASA SAI DIRETOR ADJUNTO IHA ESG LERE ANAN TIMUR LOSPALOS

“ moris susar la’ós obstakulu atu atinji ita nia mehi, Hala’o atividade saida de’it, presija ho fuan, onestu, esperansa no fiar”

 Carlito Gonzaga, S.Pd. nu’udar manorin ida husi Mehara Lautém ne’ebé agora daudaun asume knaar nu’udar Diretur Adjunto iha eskola ESG. Lere Anan Timur Lospalos.

Oan husi aman Lucas da Assunção Gonzaga ( matebian ) ho inan Laurentina Gonzaga (matebian) ne’e moris iha Mehara , iha loron 03  fulan Marsu  tinan 1973.

“ Lito” naran estimadu ne’ebé normalmente bolu husi nia kolega no familia sira, dedika nia an nudar manorin durante tinan ruanulu (20) nia laran.

Maske ho idade ki’ik nia iha mehi boot hakarak sai manorin, la’ós buat ne’ebé  fasil persija sakrifisiu no tempo naruk atu atinji mehi ne’e.

Iha tempu okupasaun Indonesia, ho idade ne’ebé inosenti Lito sente tauk ba eskola ho razaun nia rona husi ema katak mestri ne’ebé hanorin baku no dalaruma  basa kuando  estudante la hatene le’e.  Wainhira nia idade tama sia (9) ona, Nia hakarak aprende iha eskola maske sentimentu tauk sei hafalun nia.

Nia hahú estudu iha ensino primária iha Sekolah Dasar Negeri (SDN) No.1 Mehara no finaliza iha tinan 1989. Lito kiik ne’ebé gosta tebe bola, hakarak kontinua nia estudu no hili eskola Pré-Sekundária Kátolika São Domingos Savio Mehara sai fatin aprende no konsege remata iha tinan 1992.

Kondisaun ekonomia familía ne’ebé la tuir Lito ninia hakarak, halo Nia labele kontinua estudo iha ensino sekundária, ho laran triste, Lito sei tau esperansa bo’ot iha ninia fuan,  katak loron ida nia sei bele kontinua fali ninia estudu.

Hare ba situasaun no kondisaun uma laran nian obriga nia tenki foti desizaun ida ne’ebé bele fo moris ba Nia iha tempu tuir mai, to’o tempo ida, sidadaun ida husi Indonesia lori nia ba Dili hodi servisu tuir ajuda badaen halo uma iha Becora.

Lito ne’ebé  toman ho moris susar, hala’o servisu hanesan kahur masa iha projeitu ne’e, maske kole maibe nia kontente tanba simu osan husi servisu ne’e, Osan ne’ebé simu, Nia rai didiak hodi rejistu ba nia eskola.

Lito, mane ne’ebé  ho fitun Pisces ne’e rejistu nia naran iha eskola Sekundária katólika São José Balide Dili. Laos buat ne’ebé fasil, maske tenke fahe nia tempo hodi servisu iha projeitu maibe ho grasa Maromak nian, Nia bele finaliza ninia estudu iha tinan 1995.

Situasaun la favoravel la to’o iha ne’e deit, dala ida tan, Lito labele kontinua fali nia estudu iha universidade tamba fator ekonómiku. Wainhira Lito tur mesak-mesak hanoin fali liafuan motivasaun husi nia apa.

“ Ami la eskola , ami buta huruf ne’ebé ó hakarak moris hanesan ami ?“

Liafuan ida ne’e mak fanun nia, atu tau nafatin esperansa hodi la’o ba oin, husi moris susar forma Lito sai mane ne’ebé forte, Lito ne’ebé gosta han bakso ne’e la rende ho ninia situasaun, nia servisu saida de’it atu nune nia bele hetan osan hodi sustenta ninia moris.

Iha tinan 1997, aleinde uza ninia osan rasik, Lito mos hetan apoiu husi ninia maun, nune’e nia bele  kontinua fali estudu iha universidade. Lito ho vontade rasik, hili  Sekolah Tinggi Keguruan dan Ilmu Pendidikan (STKIP )”WIDYA YUWANA”  Madiun, Jawa Timur, Indonesia  sai fatin haklean ninia abilidade no nia hili fakuldade Teologia.

Lito ne’ebé ativu, tama iha Ikatan Pemuda Pelajar Timor Timur (IMPETU) no mos inklina an iha Resistênsia Nasional dos Estudantes de Timor Leste (RENETIL) UNAIR iha tinan 1997-1999, ho ninia kapasidade ne’ebé iha, nia asume knaar nudar seksaun informasaun. RENETIL nu’udar movimentu rezisténsia sidadaun Timor Leste liu-liu estudante ne’ebé iha Indonesia  ne’ebé kontra okupasaun Indonesia entre tinan 1975 no 1999.

Prosesu estudu la’o nafatin, to’o tinan 1999 situasaun iha Timor Leste manas ona, ne’ebé povo Timor Leste hakarak ukun rasik-an liu husi referendum, ho triste Lito tenke fila fali ba nia rai no hakotu ninia estudu iha momentu ne’eba.

Depois Timor Leste ukun an, iha tinan 2000, Lito ne’ebé nia kor favoritu matak ne’e, kontinua fali ninia estudu no hetan apoiu husi estadu liu programa United Nation Transitional Administration in East Timor (UNTAET) mak fó bolsu estudu ba estudante Timor Leste ne’ebé eskola iha Indonesia.

Nudar estudante universitáriu, Lito, ema ne’ebé nakuno ho pasensia ne’e hakarak buka esperiensa nune’e nia inklina an iha organizasaun Estudante Katolika “Perhimpunan Mahasiswa Katolik Republik Indonesia” (PMKRI ) iha Madiun.

Involve an organizasaun ne’e halo Lito hetan esperiensa barak, nune’e husi parte kampus fó fiar nia atu sai representante Universidade iha formasaun ba prefessor relijiaun no dosente iha “ Bimbingan Masyarakat “ ( BIMAS ) Katolik Surabaya iha tinan 2002.

La to’o iha ne’e deit, iha tinan ne’ebé hanesan, husi organizasaun estudante mos fó fiar ba nia atu sai observador internasional ba elisaun Presidensiál iha tinan 2002.

Maske infrenta obstakulu oin – oin,  ikus mai, Lito, mane ne’ebé kalma ne’e, konsege ultra passa hotu no nia bele finaliza estudu iha universidade iha tinan 2004.

Eskola iha Madiun Jawa timur, Lito hasoru malu ho ninia fuan sorin, sidadaun feto ida ho nasionalidade Indonesia, Margaretha Kamiatun no agora iha ona fuan domin hamutuk nain haat (4), feto tolu (3) no mane ida (1).

Hafoin Fila fali Timor Leste Lito la tur nonok de’it iha fatin ho matenek neébe iha, nia tuir teste atu sai manorin kontrado. Ikus mai Maromak rona duni ninia reza, husi ki’ik nia hakarak los dedika nia an sai manorin, agora sai realidade duni. Nia hetan resultadu diak no bele passa iha teste ne’e.

Mane ne’ebé gosta kail ikan ne’e, haknaar an nudar manorin kontratadu iha ESG. Nino Konis Santana iha tinan 2005 no iha loron 1 fulan Julho tinan 2007 nia hetan toma de posse nudar manorin permanente.

Tempo la’o dadauk, alende nudar manorin, Lito ne’ebé hela iha PLN Bemoris ne’e, asume knaar nudar seksaun ezame iha eskola ne’e too tinan 2023.

Iha tinan 2024, ho ninia abilidade no esperiensia ne’ebé barak, Lito ho motto “Haraik-An no Hamta’uk Maromak Mak Rikusoin, Onra no Moris” ne’e hetan konfiansa asume knaar nudar Diretur Adjunto iha eskola ESG. Lere Anan Timur Lospalos to’o agora.

Husi Lito nia istoria viajen moris ne’e, hanorin ita para labele rende ho obstakulu ne’ebé ita infrenta, hametin ita nia vontade no hakbesik an ba maromak  mak dalan ba susesu, espera istoria ida ne’e bele motiva no inspira ema seluk liu – liu estudante sira.

*

Hakerek testu: Sudaryatin